Bronisław Kononowicz to postać, o której większość Polaków nigdy nie słyszała — a jednak jego życie było na tyle niezwykłe, że spokojnie mogłoby posłużyć za kanwę historycznej powieści. Żołnierz Armii Krajowej, uczestnik kampanii wrześniowej, więzień nazistowskiego obozu jenieckiego i sowieckich łagrów — to człowiek, który przeżył XX wiek w całej jego brutalności. Szerszej publiczności stał się znany głównie jako ojciec Krzysztofa Kononowicza, słynnej legendy polskiego internetu. Warto jednak spojrzeć na Bronisława jako na osobną, pełnowymiarową postać historyczną — bo na to w pełni zasługuje.
Kim był Bronisław Kononowicz? Podstawowe fakty
Bronisław Kononowicz urodził się 8 maja 1908 roku w Strzelcach, w obwodzie grodzieńskim, rejonie skidelskim — miejscowości leżącej wówczas w Imperium Rosyjskim, a dziś znajdującej się na terytorium Białorusi. Był synem Jana (Iwana) i Julii Siach. W okresie międzywojennym pracował w rodzinnej miejscowości jako rolnik i robotnik. Z zawodu był też szewcem — rzemiosło, które towarzyszyło mu przez całe życie.
Był mężem Leonardy oraz ojcem Krzysztofa, Bogumiła i Mariana Kononowiczów. Przez całe życie był żołnierzem Armii Krajowej, uczestnikiem kampanii wrześniowej, sybirakiem oraz członkiem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Białystok. Używał pseudonimu konspiracyjnego „Bicz”.
Bronisław Kononowicz przeżył nazistowski obóz jeniecki, sowieckie łagry i repatriację — a mimo to doczekał sędziwego wieku, umierając w Białymstoku 5 października 2004 roku.
Dzieciństwo i młodość na Kresach
Strzelce, w których przyszedł na świat Bronisław, leżały w obwodzie grodzieńskim, w rejonie skidelskim. Był to typowy kresowy pejzaż — wieloetniczny, wielojęzyczny, rozdarty między różnymi porządkami politycznymi. W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku pracował tam jako rolnik i robotnik.
W 1926 roku, prawdopodobnie jako uczeń gimnazjum, został jednym z sygnatariuszy Polskiej Deklaracji o Podziwie i Przyjaźni dla Stanów Zjednoczonych — podpis złożył w Bibikach, w województwie nowogródzkim, powiecie słonimskim. To drobny, lecz wymowny szczegół: młody człowiek z kresowej wsi, świadomy swojej polskiej tożsamości, angażujący się w zbiorowe gesty patriotyczne.
Kampania wrześniowa i obóz jeniecki w Halle
Gdy w 1939 roku wybuchła II wojna światowa, Bronisław Kononowicz stanął do walki po stronie II Rzeczpospolitej. Brał udział w walkach we wrześniu 1939 roku. Kampania trwała jednak zaledwie kilka tygodni — i zakończyła się dla niego niewolą.
Od 6 października 1939 do 11 listopada 1940 przebywał w nazistowskim obozie jenieckim w Halle, z którego uciekł. Ucieczka z obozu wymagała odwagi i determinacji — i wyraźnie pokazuje, jakim człowiekiem był Bronisław. Nie czekał biernie na koniec wojny. Po powrocie na Kresy zaangażował się w konspirację.
Służba w Armii Krajowej — pseudonim „Bicz”
Na Kresach Bronisław Kononowicz przynależał do Armii Krajowej od 18 maja 1942 do 10 stycznia 1945. Przysięgę złożył na ręce plutonowego Wincentego Czyża w Strzelcach i służył w lokalnym oddziale partyzanckim.
Należał do lokalnej jednostki w miejscowości Łunna, na terenie dzisiejszej Białorusi, w okręgu białostockim, Inspektoracie Grodno AK-AKO, Obwodzie Grodno „Lewy Niemen”. Brał udział w akcji „Burza”, podlegając wtedy pod II batalion 81. pułku piechoty Armii Krajowej. W konspiracji uzyskał stopień szeregowego, a po wojnie — kaprala.
Po zakończeniu działań wojennych sytuacja na Kresach nie poprawiła się — wręcz przeciwnie. Sowiecka władza zaczęła systematycznie likwidować struktury AK i prześladować jej żołnierzy. Bronisław ukrywał się przed Sowietami aż do 1949 roku. Przez kilka lat żył w ciągłym zagrożeniu, wiedząc, że przynależność do AK może go kosztować wolność — lub życie.
Aresztowanie i łagry — lata 1949–1954
25 lipca 1949 roku za członkostwo w Armii Krajowej Bronisław Kononowicz został aresztowany przez komunistów, prowadzących działania na rzecz depolonizacji terenów ZSRR. Miał wówczas ponad czterdzieści lat. Lata konspiracji i ukrywania się dobiegły końca w najgorszy możliwy sposób.
W 1954 roku Bronisław Kononowicz odbywał karę w obozie pracy Dubravlag w Mordwińskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. W łagrach przebywał w latach 1949–1954. Fakt ten nie jest wyłącznie rodzinną tradycją — potwierdzają go dokumenty zgromadzone w IPN.
Bronisław Kononowicz był zarejestrowany w archiwach Związku Sybiraków — jego dokumenty przechowuje Zarząd Główny tej organizacji.
Przebywał na zesłaniu do lipca 1957 roku. Pięć lat łagrów — to był czas, który odmienił wielu ludzi bezpowrotnie. Bronisław wyszedł z nich, mając za sobą kampanię wrześniową, ucieczkę z obozu jenieckiego, lata konspiracji i więzienie. A mimo to — wracał do życia.
Powrót do Strzelec i ślub z Leonardą
Po wyjściu na wolność Bronisław ożenił się i zamieszkał wraz z żoną w miejscowości Strzelce, położonej na terenie ówczesnej Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Jego żoną została Leonarda z domu Bykowicz — kobieta o ponad dwadzieścia lat młodsza od niego. Leonarda Kononowicz urodziła się 6 listopada 1930 roku i zmarła 1 września 2012 roku.
Para doczekała się trojga dzieci: Krzysztofa, Bogumiła i Mariana. Rodzina żyła na terenie BSRR, w miejscowości, z której Bronisław pochodził — ale nie na długo. Polityczna odwilż po śmierci Stalina otworzyła możliwość powrotu do Polski dla tysięcy Polaków rozsianych po terenach ZSRR.
Repatriacja 1958 — powrót do Polski
Do Polski Bronisław powrócił w sierpniu 1958 roku wraz z młodszą od siebie o 23 lata małżonką Leonardą, w ramach ostatniej fali repatriacji z Kresów Wschodnich. Rodzina Kononowiczów osiedliła się na Mazurach, w niewielkiej wsi Wilkowo.
Wilkowo, wieś w powiecie kętrzyńskim, stało się pierwszym polskim domem Kononowiczów. To właśnie tam, 21 stycznia 1963 roku, urodził się Krzysztof — późniejsza legenda polskiego internetu. 25 kwietnia 1975 roku rodzina Kononowiczów sprzedała gospodarstwo w Wilkowie i przeniosła się do Białegostoku.
Ostatnie lata życia w Białymstoku
W Białymstoku Bronisław Kononowicz spędził ostatnie niemal trzydzieści lat swojego życia. Był członkiem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Białystok, posiadał legitymację numer 18247. Przynależność do tej organizacji była dla niego ważna — potwierdzała jego wojenną przeszłość i dawała poczucie wspólnoty z innymi żołnierzami AK.
Bronisław Kononowicz zmarł 5 października 2004 roku. Pochowany został na Cmentarzu św. Andrzeja Boboli w Białymstoku. Przeżył niemal cały XX wiek — od carskiej Rosji, przez dwie wojny światowe, łagry, repatriację, aż po czasy wolnej Polski. Miał co najmniej 96 lat, choć część źródeł wskazuje, że mógł urodzić się w 1918 roku — co oznaczałoby wiek 86 lat w chwili śmierci.
Wśród badaczy tematu pojawiają się spekulacje, że Bronisław mógł urodzić się później, niż wskazuje oficjalna dokumentacja. Bardzo częstą praktyką wśród powracających sybiraków było podawanie błędnej daty urodzenia w celu wyrobienia nowych dokumentów i możliwości wcześniejszego otrzymywania emerytury.
Bronisław Kononowicz a sława syna — ojciec legendy internetu
Większość osób, które trafia na nazwisko Kononowicz, szuka informacji o Krzysztofie — synu Bronisława, który w 2006 roku stał się jedną z pierwszych wielkich gwiazd polskiego internetu. W 2006 roku Krzysztof Kononowicz startował w wyborach na prezydenta Białegostoku, a jego przemówienie nagrane w studiu wyborczym telewizji TV Jard trafiło na YouTube i przyniosło mu ogólnopolską sławę.
Bronisław nie dożył tego momentu — zmarł dwa lata przed wyborami, w 2004 roku. Nigdy nie zobaczył, jak jego syn staje się memem i ikoną polskiego internetu. Z perspektywy czasu widać jednak wyraźnie, że to właśnie Bronisław ukształtował rodzinę Kononowiczów — człowiek, który przeżył wojnę, łagry i repatriację, osiadł na polskiej ziemi i wychował dzieci w zupełnie innym świecie niż ten, który sam znał.
Krzysztof Kononowicz — urodzony 21 stycznia 1963 roku w Kętrzynie, zmarły 6 marca 2025 roku w Białymstoku — całe swoje dorosłe życie spędził w cieniu ojca w sensie dosłownym: opiekując się rodzicami, mieszkając w Białymstoku i próbując zaistnieć w przestrzeni publicznej. Historia Bronisława jest jednak osobną opowieścią — opowieścią o człowieku z innej epoki.
Czym zasłynął Bronisław Kononowicz?
Odpowiedź na to pytanie jest niejednoznaczna. Bronisław Kononowicz nie zasłynął w tradycyjnym sensie — nie był politykiem, artystą ani celebrytą. Jego „sława” ma charakter pośredni i historyczny. Zasłynął jako:
- Żołnierz kampanii wrześniowej — jeden z setek tysięcy Polaków, którzy stanęli do walki we wrześniu 1939 roku.
- Uciekinier z obozu jenieckiego w Halle — od 6 października 1939 do 11 listopada 1940 przebywał w nazistowskim obozie jenieckim, z którego zdołał uciec.
- Żołnierz AK ps. „Bicz” — działał w Inspektoracie Grodno AK-AKO, Obwodzie Grodno „Lewy Niemen”, uczestniczył w akcji „Burza”.
- Sybirak — więzień sowieckich łagrów przez pięć lat, za przynależność do Armii Krajowej.
- Repatriant — jeden z Polaków, którzy wrócili do ojczyzny w ostatniej fali repatriacji z Kresów w 1958 roku.
- Ojciec Krzysztofa Kononowicza — przez co jego nazwisko trafiło do świadomości milionów internautów.
To życiorys, który mówi więcej o historii Polski XX wieku niż niejeden podręcznik. Bronisław Kononowicz był zwykłym człowiekiem, który znalazł się w środku niezwykłych wydarzeń — i przez wszystkie te lata po prostu przeżył. To samo w sobie jest niemałym osiągnięciem.
—